|
سوال:
آیا داستان ازدواج ام کلثوم بنت علی با عمر بن خطاب درست است؟
پاسخ:
جواب این سوال از دو صورت خارج نیست؟
الف: ازدواج صورت نگرفته است.
( نظریه شخصی بنده نیز همین است)
اما دلیل ما بر این ادعا:
اول: گروهی از علمای اهل سنت که این داستان را بیان کرده اند چنین نوشته اند:
ام کلثوم بعد از قتل عمر با عون بن جعفر و بعد از او با برادر او محمد بن جعفر ازدواج نمود.
از این قبیل می باشد کتبی مانند:
1- طبقات الکبری ج8 ص338 فی النساء- دارالکتب العلمیه
2- السنن الکبری ج7 ص71-دارالفکر
3- السیره النبویه ج4 ص611-دارالمعرفه
4- سیره ابن اسحاق ج5ص233- معهد الدراسات
5- تاریخ مدینه دمشق ج3 ص179- دارالفکر
6- البدایه و النهایه ج5 ص330- داراحیاء التراث العربی
7- تاریخ الاسلام ج 3 ص45-دارالکتاب العربی
و.......
ابن سعد چنین ذکر نمود در متن خویش چنین عنوان نمود که بعد از عمر بن خطاب ام کلثوم با عون بن جعفر بن ابیطالب و بعد از او با محمد بن جعفر (فرزندان جعفر بن ابیطالب و ام عمیس) ازدواج نمود. در حالی که این دو برادر در جنگ تستر(شوشتر) به شهادت رسیدند. و این جنگ در زمان جناب عمر بن خطاب بوده است.
افرادی که ذکر کرده اند که این دو برادر در جنگ تستر به شهادت رسیده اند :
(عون بن جعفر بن ابیطالب ولد علی عهد رسول الله امه و ام اخویه عبدالله و محمد بن جعفر بن ابیطالب اسماء بنت عمیس الخثیعمه و استشهد عون و اخوه محمد بتستر( فی حرب تستر) * الاستیعاب ج3 ص1247- دارالجیل/ الاصابه ج4 ص 179- درالکتب اللبنانیه
همچنین طبری در تاریخ خویش زمانی که از زنان جناب عمر می نویسد چنین می نویسد:
(مداینی گوید: ام کلثوم دختر ابوبکر را نیز به زنی خواست که صغیر بود و درباره وی کس پیش عایشه فرستاد که با ام کلثوم گفت : (اختیار با تو است)
گفت: مرا با او کاری نیست
گفت: امیر مومنان را نمی خواهی؟
گفت: نه، معاشش ساده است و با زنان سختگیر است.
عایشه کس از پی عمرو بن عاص فرستاد و قصه را با وی گفت.
گفت: درست می کنم
آنگاه پیش عمر رفت و گفت: ای امیر مومنان خبری شنیده ام که خدا نکند.
عمر گفت: چیست؟
گفت: ام کلثوم دختر ابوبکر را به زنی خواسته ای؟
گفت: بله، مرا برای او نمی پسندی، یا او را برای من نمی پسندی؟
گفت: هیچکدام ولی او نو سال است و در سایه امیر مومنان با ملایمت و مدارا بزرگ شده و تو تندخویی و ما از تو میترسیم و نمی توانیم هیچیک از خوی های تو را بگردانیم، وقتی او با تو درباره چیزی مخالفت کند با وی سختی کنی و با فرزند ابوبکر رفتاری کنی که حق تو نیست.
گفت: عایشه چه می شود من با او سخن گفته ام.
گفت: عایشه با من، و بهتر از او به تو نشان می دهم: ام کلثوم دختر علی بن ابیطالب که به وسیله او با پیمبر خدا خویشاوند شوی.
اما در ادامه ام کلثوم بنت علی را جزو زنان عمر نمی شمارد و این بحث را با کلام مداینی تمام می نماید.
مداینی گوید: ام امان دختر عتبه بن ربیعه را نیز به زنی خواست که او را نپسندید و گفت: درش را می بندد، خیرش به کسی نمی رسد و عبوس می آید و عبوس می رود.
و نامی از ام کلثوم بنت علی به عنوان همسر عمر در این بحث دیده نمی شود.
منابع:
تاریح طبری ج2 ص564-دارالکتب العلمیه
تاریخ طبری ج5 ص2534-انتشارات بنیاد فرهنگ ایران
ثانی: ازدواج صورت گرفته است
گروهی از علمای شیعه می گویند ازدواج صورت گرفته است. اما داستان را چنین بیان می کنند:
ازدواج با تهدید:
از برخي روايات استفاده ميشود كه خواستگاري با تهديد و ارعاب بوده است.
كليني از امام صادق(ع) در مورد ازدواج امّكلثوم نقل ميكند كه حضرت فرمود: «وي زني از زنان ما بود كه غاصبانه به ازدواج ديگري درآمد... .»
((كافي، ج 5، ص 436.))
شيخ مفيد(ره) ميفرمايد: «اميرالمؤمنين(ع) به دليل تهديد عمر و در امان نبودن جان خود و شيعيانش، از روي ضرورت، و ناچاري تن به اين امر داد و همانگونه كه در جاي خود گفتهايم، ضرورت اظهار كلمه كفر را مشروع ميكند؛ خداوند متعال ميفرمايد: (اِلاّ مَنْ اُكْرِهَ وَ قَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالاْيِمانِ.)
((مسائل سرويه، ص 92))
ابن سعد نقل ميكند كه علي(ع) در جواب خواستگاري عمر فرمود: او دختري كوچك است. عمر در جواب گفت: به خدا سوگند تو حقّ نداري كه مرا از اين كار منع كني و من ميدانم كه چرا او ار به نكاحم درنميآوري... .
((طبقات ابن سعد، ج 8، ص 464))
ابن المغازلي نيز از عمر بن خطاب نقل ميكند كه گفت: به خدا سوگند! مرا چيزي بر اصرار اين خواستگاري وادار نكرد، مگر آن كه از رسول خدا شنيدم... .
((مناقب امام علي(ع)، ص 110.))
از اين حديث استفاده ميشود حضرت بنا به اصرار زياد تن به اين درخواست داد.
امكلثوم دختر جرول
برخي از مورخان مادر زيد بن عمربن خطاب را امّكلثوم دختر جرول دانستهاند، لذا ممكن است تشابه اسمي باعث شده باشد كه آن را به دختر اميرالمؤمنين(ع) نسبت دهند.
طبري ميگويد: مادرِ زيد اصغر و عبيدالله كه در جنگ صفين همراه معاويه كشته شدند، امّكلثوم دختر جرول بوده است كه اسلام بين او و عمر جدايي انداخت.»
((تاريخ طبري، ج 3، ص 269؛ كامل ابن اثير، ج 3، ص 28.))
اغلب مورخان موضوع ازدواج امّكلثوم، دختر جرول را با عمر بن خطاب در جاهليّت نقل كردهاند.
((الاعصابة، ج 4، ص 491؛ صفة الصفوة، ص 116 و تاريخ المدينة المنورة، ج 2، ص 659.))
امّكلثوم از غير زهرا(ع)
اهل سنت اصرار زيادي دارند كه عمر از امّكلثوم دختر علي و فاطمه(ع)، خواستگاري كرده است؛ تا اينكه براي او سببي به رسول خدا(ص) بيابند، در حالي كه از برخي تواريخ استفاده ميشود كه حضرت علي(ع) دختري ديگر به نام «امّكلثوم» از غير حضرت زهرا(ع) داشته است: برخي از مورخان در اينباره ميگويند: «علي(ع) دو دختر به نام زينب صغري و امّكلثوم صغري داشته كه هر دوي آنها از امّولد بودهاند.»
((تاريخ مواليد الائمه، ص 16؛ نورالابصار، ص 103 و نهاية الارب، ج 20، ص 223))
ابن قتيبه نيز امكلثوم را دختر امام علي(ع) دانسته و ميگويد: مادر او امّولد و كنيز بوده است.
((. ابن قتيبه، المعارف، ص 185))
طريحي نيز ميگويد: «امّكلثوم زينب صغري دختر اميرالمؤمنين(ع) است كه با برادرش حسين(ع) در كربلا بود. مشهور بين اصحاب آن است كه عمر بن خطاب او را به زور به نكاح خود درآورد. همانگونه كه سيد مرتضي در رسالهاي بر آن اصرار دارد و قول صحيحتر را ـ به جهت روايات مستفيضه ـ همين ميداند.»
((اعيان الشيعه، ج 13، ص 12 (به نقل از طريحي).))
|
